Yıkım yılında neler oldu?

By | 26 Aralık 2020

2020…
Daha çok pişmanlık duyulan, daha çok sorgulama yapılan, topyekun ‘Bir an önce bitse de kurtulsak’ dediğimiz yıkım yılı.
Pandemi süreci, deyim yerindeyse insanoğlunun feleğini şaşırttı.
2021’in neler getireceğini bilmemekle beraber, Mevlana‘nın “Hangi tohum toprağa düştü de yeşermedi ki” özlü sözünde olduğu gibi sağlıklı günlerin geleceğini umut ederek hayata tutunmaya çalışıyoruz.
Pandemi sürecinin ziyadesiyle olumsuz etkide bulunması sonucu birçok kültürel ve sanatsal faaliyet de ya iptal edildi ya da ertelendi.
Kültür ve sanat sektörü ekonomik olarak büyük bir yıkıma uğrarken icracıları güzel günlerin geleceği umuduyla çalışmalarına devam etti.

Kültür ve sanat alanında pandemi sürecinden en çok etkilenen sektör şüphesiz sinema oldu. Birçok film gösterime giremedi. Bunun sonucunda da 2020 ila 2019 arasındaki gişe rakamları arasında muazzam bir fark oluştu.
Birçok yapımcı, 2020 – 2021 sezonunda gösterime çıkarmayı planladığı filmlerinin çekimlerini ya erteledi ya da iptal etti. Hal böyle olunca sinema salonları açılsa bile gösterime çok az sayıda film gireceği için 2021 – 2022 sinema sezonu da kaybedilmiş olacak.

Salonların martta kapanması sonucu birçok filmin gösterimi eylülde başlayacak yeni sinema sezonuna ertelendi.
Ne var ki salgının devam etmesi sonucu birçok yapımcı, yüksek bütçeli filmlerinin gösterimini ikinci kez erteledi.
Gösterime giren filmler ise salgının etkisiyle çok az izleyiciyle buluşabildi.
Kasımda salonların ikinci kez kapatılmasıyla da 2020, sinema sektörü için sona erdi.

2019’a oranla 2020’de sektörde yaşanan kayıplar şöyle gerçekleşti;
İzleyici kaybı… 42.165.940 kişi.
Hasılat kaybı… 680.965.900 TL.

EN ÇOK İZLENEN FİLMLER
2020’de Türk ve yabancılar arasında en çok izlenen film, GupseÖzay‘ın senaryosunu yazdığı ve ‘Sultan’ karakteriyle başrolünde yer aldığı
NuLook Production yapımı ‘Eltilerin Savaşı’ oldu.
Onur Bilgetay‘ın yönettiği filmde GupseÖzay’abaşrollerdeMerve Dizdar, Ferit Aktuğ ve Uraz Kaygılaroğlueşlik etti.

‘Eltilerin Savaşı’, aynı zamanda Gupse Özay’ın senaristi ve oyuncusu olduğu filmleri arasında izleyici sayısı nezdinde yükselişine devam ettiği çalışmasıydı. 

* En çok izlenen yabancı film, gösterimi 2019’dan sarkan ‘Parazit’.
Oscar ödüllü ‘Parazit’i 2020’de 331.059 kişi izledi. (2019 gişesiyle birlikte izleyici sayısı 428.724 kişi)

* 2020’de Türk filmleri, yabancı filmlere karşı yüksek bir hakimiyet kurdu. Oscar ödüllü ‘Parazit’, 11’inci sırada yer aldı.
Türk filmleri, izleyici sayısında pazarın % 80.2‘sini, hasılatta ise % 78.5‘ini elde etti.

TÜRK FİLMLERİ
1- Eltilerin Savaşı… 3.630.822
2- Rafadan Tayfa Göbeklitepe… 2.488.274
3- Baba Parası… 1.697.597
4- Bayi Toplantısı… 1.047.163
5- Sıfır Bir… 868.734
6- Gamonya: Hayaller Ülkesi… 808.671
7- Türkler Geliyor: Adaletin Kılıcı… 506.524
8- Karakomik Filmler 2… 440.817
9- Aşk Tesadüfleri Sever 2… 400.889
10- Biz Böyleyiz… 371.925

YABANCI FİLMLER
1- Parazit…
331.059
2- Yırtıcı Kuşlar…
319.721
3- Kirpi Sonic…
314.198
4- Dolittle…
293.337
5- Tenet…
231.714
6- Kutup Köpekleri…
136.075
7- Bad Boys: Her Zaman Çılgın…
124.875
8- Görünmez Adam…
98.362
9- Vikingler: Büyük Macera…
95.019
10- Ip Man 4: Final…
93.773

TÜRK SİNEMASININ OSCAR ADAYI
Gösterime 11 Ekim 2019’da giren, 5.362.622 kişi tarafından izlenen ‘7. Koğuştaki Mucize’, 93’üncü Akademi Ödülleri ‘En İyi Uluslararası Film Dalı’nda Türk sinemasını temsil edecek.
Sinema Genel Müdürlüğü ile sinema alanındaki meslek örgütü temsilcilerinden oluşan 16 kişilik kurulun seçtiği filmi Mehmet Ada Öztekin yönetti.

Başrollerini Aras Bulut İynemli, Nisa Sofiya Aksongur, Celile Toyon, İlker Aksum, Mesut Akusta‘nın paylaştığı filmin Türk sinemasının Oscar adayı seçilmesi, senaryosunun Güney Kore uyarlaması olması nedeniyle epeyce tartışıldı. Akademi Ödülleri’nde Türk sinemasını temsil edemeyeceği yönünde tepkiler gösterilse de seçici kurul kararından vazgeçmedi.

Akademi Ödülleri seçici kurul, başvuru yapan bütün filmlerin sayısını önce 9’a sonra da 5’e indirecek. Seçilen 5 film Akademi Ödülleri Ödül Töreni’ne katılarak Oscar için yarışacak. ‘7. Koğuştaki Mucize’, ilk 5’e kalırsa bu durum Türk sineması adına bir ilk olacak.

SİNEMANIN HALİ NE OLACAK?
Dünya film devlerinden Warner Bros, aralarında yüksek bütçeli olanların da yer aldığı 2021’deki filmlerini sinema salonlarıyla eş zamanlı olarak dijital platformlarda gösterime çıkaracağını açıkladı. Ünlü yönetmen Christopher Nolan, bu karara tepki gösterirken, bazı ajanslar Warner Bros ile olan iş ilişkilerini kesebileceklerini dile getirdi.
Sinema salonları ise Warner Bros’un filmlerinin biletlerini 3 – 5 dolar seviyesine çekerek ünlü stüdyonun az para kazanmasına yol açacakları yönünde tehditte bulundu.

Warner Bros’un bu hareketinin Türkiye’ye yansıması durumunda sinema salonlarını ve Türk sinemasını nasıl etkileyeceği yönünde 13 Aralık’ta yayımladığımız ‘Dijital Devrim mi Yoksa Ölüm mü?’ başlıklı haberde sinemacılar, konuyla ilgili görüşlerini dile getirdi. Warner Bros’un hareketinin çağın gereği olduğunu söyleyen de oldu, durumun pandemi süreciyle sınırlı olduğunu da…

2020’de sinema adına diğer önemli gelişmeler;

* Pandemiden ziyadesiyle etkilenen kültür sanat etkinlikleri arasındaki sinema, tiyatro, opera, operet, bale ve müze biletlerindeki KDV oranı % 1’e indirildi. 

* Yılın son günlerinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan‘ın kararıyla sinemalarda eğlence vergisi hazirana kadar sıfırlandı. Sinemacılar, bu durumun pandemi sürecinden sonra da devam etmesini diliyor.
Peki eğlence vergisinin sıfırlanması bilet ücretlerine indirim olarak yansır mı?
% 10 olan eğlence vergisinin sıfırlanmasıyla elde edilecek ek gelir yapımcılarla sinema salonu işletmecileri arasında yarı yarıya paylaşılacak. Bilet ücretlerinde indirim yapılıp yapılmayacağını sinema salonları faaliyete geçtiği zaman göreceğiz.

* Kültür ve Turizm Bakanlığı, 5224 Sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında 2020’de 234 projeye 46 milyon 428 bin TL destek verdi. 2020’de verilen destek 2019’a oranla % 22 arttı. En yüksek destek 2 milyon TL ile Nuri Bilge Ceylan’ın ‘Kuru Otlar Üstüne’ adlı filmine verildi.

* 76 sinema etkinliğine 24 milyon 715 bin TL destek verildi.

* Kültür ve Turizm Bakanlığı, pandemi sürecinden olumsuz etkilenen sinema salonlarına 15 milyon TL‘lik maddi destek vereceğini açıkladı. Sinema salonu zincirine sahip olan işletmecilerin faydalanamayacağı desteğin ilk ödemeleri ocak ayı içinde gerçekleştirilecek. 

OSCAR’DA EN İYİLER
2020’de 92’ncisi düzenlenen Akademi Ödülleri’nde 5 ana kategoride Oscar kazananlar şöyle belirlendi;

En İyi Film… Parazit
En İyi Yönetmen…BongJoon -Ho (Parazit)
En İyi Senaryo… BongJoon – Ho ile Han Jin – Won (Parazit)
En İyi Kadın Oyuncu…ReneeZellweger(Judy)
En İyi Erkek Oyuncu… JoaquinPhoenix (Joker)

11 milyon dolar bütçesi olan Oscar ödüllü ‘Parazit’, dünya çapında 167.396.579 dolar hasılat elde ederek yüksek oranda kâr etti.

ALTIN PORTAKAL KAZANANLAR
57’ncisi düzenlenen Antalya Film Festivali’nde 5 ana kategoride ödül kazananlar şöyle;
En İyi Film… Hayaletler
En İyi Yönetmen… Azra Deniz Okyay (Hayaletler)
En İyi Senaryo… TunçŞahin (İnsanlar İkiye Ayrılır)
En İyi Kadın Oyuncu… Tuğçe Yolcu, Süreyya Kilimci, Elif Ürse, Gülçin Kültür Şahin ve Canan Atalay (Çatlak)
En İyi Erkek Oyuncu… Ahmet Mümtaz Taylan (Gelincik)

ALTIN KOZA’NIN KAZANANLARI
27’ncisi düzenlenen Adana Film Festivali’nde 5 ana kategoride ödül kazananlar şöyle;

En İyi Film… Nasipse Adayız
En İyi Yönetmen… Leyla Yılmaz (Bilmemek)
En İyi Senaryo… Ercan Kesal (Nasipse Adayız)
En İyi Kadın Oyuncu… Senan Kara (Bilmemek)
En İyi Erkek Oyuncu… Onur Berk Arslanoğlu(Plaza) ile SerdarOrçin (Ceviz Ağacı)

Ercan Kesal‘ın ilk uzun metraj film yönetmenliğini gerçekleştirdiği, gösterime 30 Ekim’de giren ‘Nasipse Adayız’, pandemi sürecinde 5.380 kişi tarafından izlendi. Kesal, bir belediye başkan adayının başından geçenleri konu edinen filmde yönetmenliğin yanı sıra oyuncu olarak ‘Dr. Kemal Güner’ için kamera karşısına geçti. 

İSTANBUL FİLM FESTİVALİ’NDE EN İYİLER
İstanbul Film Festivali’nin Uluslararası Yarışma ve Ulusal Belgesel Yarışması ödülleri ekim ayında verildi. Bu yıl 39’uncusu düzenlenen festivalin ulusal yarışmasında 5 ana kategoride ödül kazananlar şöyle; 

Altın Lale… Aşk, Büyü vs.
Jüri Özel Ödülü… Orçun Behram (Bina)
En İyi Yönetmen… Ercan Kesal (Nasipse Adayız)
En İyi Kadın Oyuncu… Selen Uçer – Ece Dizdar (Aşk, Büyü vs.)
En İyi Erkek Oyuncu… Fatih Al (Körleşme)

CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLLERİ
Türk kültür ve sanat hayatına önemli katkılarda bulunan, Türkiye’nin kültür ve sanatının yücelmesine çalışan, özgün eserleri veya hizmetleriyle üstün kabiliyet gösteren kişi veya kurumlara verilen ‘Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri’, 7 kategoride veriliyor. Bu yıl ödüle layık görülenler;

Koleksiyoner… Mehmet Çebi
Vefa… Necmeddin Okyay
Kültür Tarihi… Sadettin Ökten
Sosyal Bilimler… İsmail Kara
Edebiyat… İbrahim Tenekeci
Sinema… Derviş Zaim
Müzik… Özdemir Erdoğan

ULUSAL HAZİNELERİMİZİN ÜLKEMİZE GETİRİLMESİNE DEVAM EDİLDİ  
Tarih öncesi dönemlerde bolluğun ve bereketin sembolü, koruyucusu olduğuna inanılan ‘Ana Tanrıça’ Kybele’nin heykeli, 56 yıl sonra çalındığı topraklara geri döndü.
1964’te Afyonkarahisar’da bulunduktan sonra ülkemizden kaçak yollarla İsrail’e götürülerek satılan, uzmanlarca milattan sonra 3’üncü yüzyıla tarihlendirilen 1700 yıllık Kybele heykeli, Türkiye’ye 12 Aralık’ta getirildi.

İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmeye başlayan Kybele Heykeli, yapımı tamamlandıktan sonra Afyonkarahisar Arkeoloji Müzesi’ne nakledilecek.

2020’de iadesi sağlanan ulusal hazinelerimiz arasında Isparta Kökenli Lahit Parçası, Tunç Boğa Araba Modeli ve Lidya Yazıtı da bulunuyor.
Isparta Kökenli Lahit Parçası ile Tunç Boğa Araba Modeli’nin iadesi İngiltere, Lidya Yazıtı’nın ise İtalya’dan sağlandı.

ER MEYDANINDAN DİJİTAL DÜNYAYA
Pandemi sürecinin derin darbe indirdiği kültür ve sanat faaliyetlerinden biri de şüphesiz tiyatro oldu. Salonların kapanması, açıldıktan sonra ise salgın kaygısıyla yeterince ilgi görmemesi tiyatroyu dijitalleştirdi. 

Oyuncuların, mesleklerini seyircilerin karşısında canlı olarak icra etmesinden dolayı ‘Er meydan’ı olarak tanımladığı tiyatronun doğallığı, pandemi sürecinde büyük oranda rafa kaldırılmak zorunda kaldı.
Tiyatro sahipleri ve yöneticileri ekonomik olarak ayakta kalabilmek için tiyatronun doğallığına aykırı da olsa oyunlarını dijital platformlarda sahnelediler / sahneliyorlar.

2020’de tiyatro adına diğer önemli gelişmeler;

* Özel tiyatrolar, 2020 – 2021 sezonu için 12 milyon TL devlet desteği aldı.

* Devlet Tiyatroları ile Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı kültür merkezlerinin sahneleri özel tiyatroların kullanımına açıldı. 

* Tiyatronun iki önemli organizasyonu olan 25’inci Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri ile 24’üncü Afife Tiyatro Ödülleri ertelendi. Ödüller, pandemi sürecinin sonunda düzenlenecek törende sahiplerine verilecek.

KAVUK YİNE TARTIŞILDI
Kel Hasan Efendi’nin kavuğunun geleneksel hale geldiği devri, öncekilerde olduğu üzere yine tartışmalara sahne oldu.
Rasim Öztekin, kendisinde bulunan kavuğu, ‘Kavuğun günümüzde bir anlamı kalmamıştır’, ‘Kavuk neden hep erkeklere veriliyor da kadınlara verilmiyor?’ merkezindeki tartışmaların gölgesinde Şevket Çoruh’a teslim etti.

Devir teslim töreninin ardından kavukla ilgili tartışmalar bir sonraki sahibinin belirleneceği güne kadar rafa kaldırıldı.
Şevket Çoruh, düzenlenen törende kavuğu Rasim Öztekin’den teslim aldıktan sonra Habertürk‘e verdiği röportajda şunları söyledi; “Kavuk, Türk geleneksel tiyatrosunun üç unsuru, ‘Meddah’, ‘Orta Oyunu’ ve ‘Tuluat’ tiyatrosunu geçmişten geleceğe taşıyan bir sembol. Öncelikle bu geleneğin devamıyla ilgili, o geleneğin temsilcilerinin en büyük özelliklerini üzerinizde barındırmanız gerekiyor. Bunlar halk tarafından sevilmek, izleyenleri eğlendirmek ve yanlış yapan iktidarın baskısı ne kadar büyük olursa olsun eleştirmek. Bence Ferhan Ağabey’in de dile getirdiği bu kıstasları ömrüm boyunca taşımak gibi bir zorunluluk var.”

CUMHURBAŞKANLIĞI SENFONİ ORKESTRASI’NIN BİNASI AÇILDI
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın yeni binası, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile eşi Emine Erdoğan‘ın katıldığı konser programıyla 3 Aralık’ta hizmete sunuldu. 

Büyük Salon… 2023 koltuk
Mavi Salon… 500 koltuk
Tarihi Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Salonu… 600 koltuk
Müzik Kampüsü… Sergi mekânı, açık hava alanları

BEYOĞLU KÜLTÜR YOLU PROJESİ HAYATA GEÇİRİLDİ
Beyoğlu Kültür Yolu Projesi hayata geçirilerek Beyoğlu’nun hem kültür ve sanat merkezi haline getirilmesi hem de bu alanda faaliyette bulunulan yapıların restorasyondan geçmesi amaçlandı. 

Beyoğlu Kültür Yolu’nda restorasyondan geçen yapılar şunlar;
* Galataport
* Galata Kulesi
* Galata Mevlevihanesi
* Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi
* Garibaldi Sahnesi
* Mısır Apartmanı Mehmet Akif Evi
* Atlas Sinema Müzesi
* Taksim Sahne
* Taksim Camii İslam Eserleri Kültür Merkezi
* Atatürk Kültür Merkezi

Beyoğlu Kültür Yolu Projesi çerçevesinde 100 gün içinde restore edilerek müze haline dönüştürülen Galata Kulesi, 6 Ekim 2020’de düzenlenen törenle hizmete açıldı.

2013’te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınan Galata Kulesi, müze olmasına karar verilmesinden sonra Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredildi.

PANDEMİ SÜRECİNDE SANAL MÜZELERE İLGİ ARTTI
Pandemi süreci nedeniyle ilginin arttığı sanal müzelerin sayısı 2020’de 33’e ulaştı.
Sanal müzeler, mart ayından geçtiğimiz haftaya kadar 11 milyon 400 bin kez ziyaret edildi.

En çok ziyaret edilen sanal müzeler;
Göbeklitepe Ören Yeri… 3 milyon 383 bin 985
Kurtuluş Savaşı Müzesi… 1 milyon 869 bin 319
Efes Ören Yeri… 1 milyon 350 bin 742
Troya Müzesi… 1 milyon 100 bin 147
Anadolu Medeniyetler Müzesi… 1 milyon 31 bin 447

GÖBEKLİTEPE OPERASI İLK KEZ SAHNELENDİ
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan
‘ın 2019’u ‘Göbeklitepe Yılı’ ilan etmesinin ardından hazırlanan ‘Göbeklitepe – Mabedin Hüznü Operası’ 2020’de ilk kez sahnelendi.
Ankara Devlet Opera ve Balesi tarafından sahnelenen ‘Göbeklitepe – Mabedin Hüznü Operası’, yıl içinde Türkiye ve yurt dışında olmak üzere toplam 21 temsil gerçekleştirdi.

TACİZ İDDİASI ŞOKE ETTİ
Hasan Ali Toptaş’ın kadınları taciz ettiği iddiaları edebiyat dünyasında şok etkisi yarattı. Toptaş, kadınları taciz ettiği yönündeki suçlamanın ardından sosyal medya hesabından şu açıklamayı yaptı; “İnsan eril failliğin ne olduğunu anlayana kadar karşı tarafta ne büyük yaralar açtığını bilmeden, fark etmeden, düşünmeden hatalar yapıyor. Failliğin ne olduğunu bugün kadınlardan öğreniyoruz. Bilmeden farkında olmadan yaptığım davranışlar nedeniyle kırdığım, üzdüğüm, yaraladığım bütün insanlardan samimiyetle özür diliyorum.”

Hasan Ali Toptaş’ın yayınevi Everest Yayınları, bu açıklamanın ardından ünlü yazarla artık çalışmayacaklarını açıkladı. Toptaş’ın ‘Kuşlar Yasına Gider’ adlı romanından sinemaya aynı adla uyarlanacak film projesi de iptal edildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Şubat 2020’de 2020-1 Sayılı Sinema Destekleme Kurulu Kararı’nın Desteklenen Senaryo ve Diyalog Yazım Projeleri kapsamında ‘Kuşlar Yasına Gider’e 12 bin TL kredi vermişti. Projenin iptal edilmesiyle birlikte kredi, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na iade edilecek.

Hasan Ali Toptaş, taciz iddialarından bir hafta sonra yeni bir açıklama yaparak hiçbir kadını taciz etmediğini, özür dilemesinin yanlış anlaşıldığını şu sözlerle dile getirdi; “Ben onları ifşa değil iddia olarak görüyorum. Benim sırrım olarak kalacak herhangi bir şey yok. İnsan bir insanı incittiğini, kırdığını, yaraladığını fark ettiğinde özür diler elbette. İstemeden de olsa birini kırmış olabileceğimi düşünerek bir özür metni yayımladım. O da yanlış anlaşıldı. İddiaları kesinlikle kabul etmiyorum. Vicdani hesaplaşma yapacağım bir durum yok, benim vicdanım rahat, çünkü kimseyi taciz etmedim ve iddia edildiği gibi kimseye cinsel saldırıda bulunmadım. Bunu nasıl yaparım, deli miyim? İnsan, ‘Etmedim, bulunmadım’ derken bile utanıyor.”

KAYBETTİKLERİMİZ
Çalışmalarını edebiyat, sinema ve müzik alanında sürdüren birçok yazar, şair, oyuncu, yönetmen, senarist, müzisyen hayatını kaybetti.

* Adalet Ağaoğlu (Yazar)
* Ali Koçak (Ressam)
* Alpay Göltekin (Müzisyen)
* Alper Alpözgen (Senarist)
* Altan Bozkurt (Oyuncu)
* Ayşegül Atik (Oyuncu)
* Birol Ünel (Oyuncu)
* Bülent Civelek (Müzisyen)
* Cevdet Balıkçı (Oyuncu)
* Çağın Türker (Senarist)
* Çağrı Göktepe (Müzisyen)
* Devrim Parscan (Oyuncu)
* Ercüment Doğan (Oyuncu)
* Haldun Boysan (Oyuncu)
* Halil Kumova (Oyuncu)
* Hikmet Karagöz (Oyuncu)
* Jale Ayanç (Oyuncu)
* Levent Ünsal (Oyuncu)
* Muhittin Korkmaz (Oyuncu)
* Muhterem Nur (Oyuncu)
* Nurtekin Odabaşı (Senarist – Oyuncu)
* Oktay Dalaysel (Müzisyen)
* Ömer Dönmez (Oyuncu)
* Özer Kızıltan (Senarist – Yönetmen)
* Recep Aktuğ (Oyuncu – Müzisyen)
* Ruşen Güneş (Şair – Besteci)
* Seyhan Karabay (Müzisyen)
* Suat Ulhan (Oyuncu)
* Suat Yalaz (Senarist – Yapımcı – Yönetmen)
* Tekin Gönenç (Şair)
* Timur Selçuk (Bestekar)
* Tunca Yönder (Yapımcı – Yönetmen)
* Umut Demirdelen (Oyuncu)
* Üstün Asutay (Oyuncu)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir